આ શબ્દ જુદા જુદા રૂપે સ્વરૂપે છેલ્લા સાડા હજાર વર્ષથી ઈરાની ભાષામાં છે, અને અહિ થી જ જુની તુર્કી, અરબી માં પ્રયાણ કરે છે. દિવાનનો સાદો અર્થ થાય છે, કાઉન્સીલ. બેઠ્ક, નાની સભા, લેખન કાર્ય માટે જગ્યા કે ફર્નિચર.... જુની ઈરાની માં દીવાન શબ્દ આ પ્રમાણે હતો, 'દીપવાહનમ ' ''દીપબાહનમ ''. ઘણા ઈરાની શબ્દો માં ભ ની જગ્યા બ વપરાય છે તેમ. આગળ જતા વણઝાર પણ આ શબ્દનો ઉપયોગ કરતી, તો ત્યાં 'દીપવાહનમ' આગળ જતા 'દીવાન ' શબ્દ બની જાય છે.
આ શબ્દ પણ મૂળે સંસ્કૃતનો છે. 'દીપભાજન '. કોડીયુ. રાત્રે દરેક કક્ષમાં મશાલ જેવુ પ્રગટાવતા. પરંતુ લેખન કે નાની બેઠક માટે દીપભાજન નો ઉપયોગ કરતા. મિન્સ માટીના કોડીયા કે તેવુ પાત્ર, આ સમયમાં રાત્રે, આવા દીપપાત્રની ફકત વ્યાપારી(વણઝારા) નગર શ્રેષ્ઠી, કવિઓ અને રાજાઓ ને ત્યાં જ જરુર પડતી. આથી ત્રણ ત્રણ અલગ અર્થ મળ્યા ઈરાની ભાષામાં દીપભાજન ના. જે આજે પણ કાયમ છે.
બીજી શક્યતા અનુસાર રાત્રે વણઝારા-વ્યાપારી હિસાબ લખવા માટે કે રાત્રી સભા સત્સંગ માટે કે રાત્રી વણઝાર માટે દીપનો ઉપયોગ કરતા, તેને 'દીપવાહનમ' પણ કહેતા. અથવા જે વાહન પર દીપ હોય તેને દીપવાહનમ કહેતા. અને આ દીપવાહનમ શબ્દ ઈરાની ભાષામાં ઘુસીને મહેલમાં સ્થિત થઈ ગયો હોય !!!
દીપવાહનમ કે દીપભાજન એક વિશેષણ કે વિશેષ ક્રિયા વાચક શબ્દ બની ગયો હતો અને આખરે દીવાનમાં પરિણમ્યો. સાથે દીવાન ખંડ, દીવાનો, દીવાનગી, દીવાનાપન જેવા અનેક વિધ શબ્દ પણ મળ્યા.
પં. ડો હિતેષ એ. મોઢા
www.ishanastrovastu.com
www.ishanastrovastu.blogspot.com
No comments:
Post a Comment